آداب مردم اردبیل در ماه مبارک رمضان(2)

ساعات نزدیك افطار بیشترین نمود رمضان در اردبیل را دارد؛ حتی اگر كسی زمان اذان را نداند از حركت مردم و بسته شدن همزمان مغازه ها و محل های كسب و كار به راحتی متوجه رسیدن زمان افطار خواهد شد.

بعضی از مغازه ها هنگام افطار كلاً تعطیل می كنند ولی بعضی فقط درب مغازه را می بندند و چراغ ها را روشن می گذارند تا به این وسیله اعلام كنند كه بعد از افطار دوباره مغازه را باز خواهند كرد.

آقای قرائتی در سفر خود به اردبیل فرمودند: من به بیشتر شهرهای ایران سفر كرده ام ولی در هیچ نقطه ایران ندیدم كه در زمان افطار كل شهر تعطیل شود كه این واقعاً سنت خوبی است.

بعد از افطار در اغلب مساجد نماز جماعت اقامه می شود و سپس مراسم سخنرانی و قرائت قرآن و ادعیه برگزار می شود که در اغلب موارد همه اعضای خانواده به اتفاق به مسجد محل می روند.

حضور پررنگ مردم در مساجد از دیگر مسایلی است كه در ماه مبارك رمضان در اردبیل به مساجد جلوه خاصی می‌دهد، نمازهای یومیه در ماه مبارك رمضان در مساجد جلوه‌ای خاص دارد و بسیاری از مساجد شاهد حضور مردم بویژه جوانان و نوجوانان است، در ایام رمضان هم، روزه داران اغلب برای قرآن خوانی و ادای نماز جماعت در مسجد محلات جمع می شوند و در کنار این امور، کلاس های درس و قرائت قرآن هم توسط هیات امنای مسجد دایر می شود. توجه بیش از پیش به عبادات واجب و مستحبی، گرایش بیشتر به معنویات و اعمال خیر، علاقمندی به طبیعت به‌ عنوان نشانه ‌هایی از عظمت و قدرت الهی، صله ارحام و بركت یافتن رزق و روزی از فواید معنوی روزه‌داری و ماه رمضان است، چرا که ماه رمضان فرصت مناسبی است تا انسان ‌ها در كارها و جوانب مختلف زندگی خود بازنگری كنند. شایان ذکر است که طبق یک رسم قدیمی شب دوم ماه رمضان در اردبیل نیز مجالس یاد بود برای اشخاصی كه بعد از رمضان سال قبل در گذشته‌اند در مساجد و یا منازل برپا می‌شود.

بیشتر ساكنان منطقه اردبیل به بیدار شدن از خواب ساعاتی قبل از اذان صبح و خوردن سحری و اقامه نمازهای واجب و مستحبی اهمیت زیادی می‌دهند. در ماه مبارک رمضان، سحری هم مراسم ویژه خود را از قدیم الایام داشته و با گذشت زمان، تغییر و تحولاتی در آن پدید آمده است.

در زمان‌های نه چندان دور كه از وسایل و تجهیزات پیشرفته اعلام‌ كننده زمان، خبری نبود در حدود دو ساعت مانده به اذان صبح، عده‌ای از مردان و جوانان با رفتن به پشت بام ‌ها با صدای بلند اهالی محل و همسایه ‌ها را از فرا رسیدن وقت سحری آگاه می‌كردند. حتی در مواردی از شلیک توپ هم برای این امر استفاده می شده است.

تعدادی از مردم محلات هم، به محض این که خود بیدار می شدند، به در خانه خویشان و همسایگان نزدیک خود رفته، با دق الباب، آن ها را برای سحری بیدار می کردند؛ و در صورتی كه ‌پس از بیدارباش عمومی صاحبخانه‌ای با روشن كردن چراغ بیدار بودن خود را اعلام نمی‌كرد، همسایگان روز بعد به پرس و جو می‌پرداختند و چنانچه مشكلی وجود داشت به یاری آنها می‌رفتند كه این روح همدلی را بین مومنان تقویت می‌كرد. (این رسم نیکو هنوز هم در برخی محلات و روستاهای استان پاس داشته شده و به آن عمل می شود.)

اما ورود و استفاده از فناوری اجرای برخی مناسبات فرهنگی و دینی را هم عوض کرده است امروز استفاده از ساعت، رادیو، تلویزیون های کوکی و استفاده از تلفن برای بیدار شدن و بیدار کردن خویشان و آشنایان، در کنار تسهیلات و مزایایی که برای آرامش و راحتی بوجود آورده است، باعث کاهش ارتباطات انسانی رو در رو و چهره به چهره شده و ما را دچار غفلت از همنوع خود کرده است. این در حالی است که مهمترین بعد اجتماعی و فردی روزه داری، گسترش روابط انسانی و توجه به همنوع و درک عمیق شرایط زندگی همکیشان مستمند است .

افطاری دادن از دیگر رسم‌ های روزه‌داران اردبیل در ماه رمضان است كه از دیرباز بر جای مانده است. این ویژگی ‌های مهم اجتماعی (صله ارحام و دادن افطاری به اقوام و آشنایان) بدین گونه است كه ابتدا افراد و خانواده ‌های كم سن و سال برای باز كردن افطاری به منزل بزرگتران می ‌روند و سپس آنان را به افطارهای دیگری دعوت می‌كنند. افطاری دادن معمولا در منازل، مساجد و سالن های پذیرایی انجام می‌شود.